ระบบ “ไฟฟ้าโรงงาน” เปรียบเสมือนเส้นเลือดใหญ่ที่หล่อเลี้ยงไลน์การผลิต หากเกิดการสะดุดเพียงเสี้ยววินาที ความเสียหายอาจประเมินค่าไม่ได้ ทั้งสินค้าเสียหาย เครื่องจักรพัง หรือร้ายแรงที่สุดคืออุบัติเหตุอัคคีภัย
จากประสบการณ์งานวิศวกรรม นี่คือ 5 ปัญหาเกี่ยวกับไฟฟ้าโรงงานที่พบบ่อยที่สุด พร้อมแนวทางแก้ไขที่คุณควรรู้
1. จุดต่อสายหลวม (Loose Connection) ภัยเงียบอันดับหนึ่ง
ปัญหาที่ดูเหมือนเล็กน้อยแต่เป็นสาเหตุหลักของไฟไหม้โรงงาน เมื่อขั้วต่อสายไฟในตู้ MDB หรือตู้ควบคุมเครื่องจักรเกิดการคลายตัว จะทำให้กระแสไฟเดินไม่สะดวก เกิดความต้านทานและ ความร้อนสะสม (Hot Spot) จนฉนวนละลายและลุกไหม้ได้
- วิธีแก้ไข: ต้องทำ Preventive Maintenance (PM) โดยการใช้กล้องส่องความร้อน (Thermo Scan) อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง เพื่อหาจุดที่มีความร้อนผิดปกติและทำการขันกวดให้แน่น (Retighten)
2. ปัญหาไฟตก ไฟเกิน และไฟกระชาก (Voltage Sag/Swell)
โรงงานที่ตั้งอยู่ปลายสายส่ง หรืออยู่ในนิคมฯ ที่มีการใช้ไฟหนาแน่น มักเจอปัญหานี้ ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อแผงวงจรอิเล็กทรอนิกส์ของเครื่องจักร CNC หรือหุ่นยนต์แขนกล ทำให้บอร์ดควบคุมเสียหาย
- วิธีแก้ไข: ติดตั้งอุปกรณ์ป้องกันไฟกระชาก (Surge Protection Device – SPD) และพิจารณาติดตั้งเครื่องปรับแรงดันไฟฟ้าอัตโนมัติ (AVR) หรือ UPS สำหรับเครื่องจักรที่มีความสำคัญสูง
3. ค่า Power Factor ต่ำกว่าเกณฑ์
หากบิลค่าไฟของโรงงานมีการเรียกเก็บค่า “kvar charge” แสดงว่าระบบ ไฟฟ้าโรงงาน ของคุณมีค่า Power Factor ต่ำกว่า 0.85 ซึ่งเกิดจากการใช้มอเตอร์จำนวนมากโดยไม่มีตัวแก้
- วิธีแก้ไข: ตรวจสอบตู้ Capacitor Bank ว่ายังทำงานปกติหรือไม่ บ่อยครั้งที่พบว่าฟิวส์ขาดหรือแมกเนติกเสียทำให้แคปฯ ไม่ทำงาน การซ่อมแซมส่วนนี้จะช่วยตัดค่าปรับทิ้งไปได้ทันที
4. อุปกรณ์เสื่อมสภาพตามกาลเวลา
เบรกเกอร์และสายไฟในโรงงานมีอายุการใช้งาน หลายโรงงานใช้งานมานานกว่า 20 ปีโดยไม่เคยเปลี่ยน เมื่อฉนวนสายไฟกรอบแตก หรือกลไกเบรกเกอร์ฝืดเคือง อาจทำให้ไม่ตัดไฟเมื่อเกิดเหตุลัดวงจร
- วิธีแก้ไข: วางแผนเปลี่ยนอุปกรณ์ตามวาระ (Replacement Plan) โดยเฉพาะสายเมนประธานและเบรกเกอร์หลัก เพื่อความปลอดภัยสูงสุด
5. สัตว์และแมลงรบกวน
เชื่อหรือไม่ว่า หนู จิ้งจก และงู คือศัตรูตัวฉกาจของ ไฟฟ้าโรงงาน การที่สัตว์เหล่านี้เข้าไปในตู้ไฟและแตะโดนบาร์ทองแดง จะทำให้เกิดการลัดวงจรระเบิดรุนแรง (Short Circuit) ทำให้ไฟดับทั้งโรงงานได้
- วิธีแก้ไข: ปิดผนึกช่องว่าง ขาเข้า-ขาออก ของสายไฟที่ตู้ MDB ด้วยโฟมกันลามไฟ หรือแผ่นปิดช่องสายไฟ และหมั่นทำความสะอาดตู้ไฟไม่ให้เป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์
ความสำคัญของการตรวจสอบระบบไฟฟ้าโรงงานประจำปี
ตามกฎหมายกรมโรงงานอุตสาหกรรม และกฎหมายแรงงาน กำหนดให้สถานประกอบการต้องจัดให้มีการตรวจสอบและรับรองความปลอดภัยระบบไฟฟ้าปีละ 1 ครั้ง โดยวิศวกรไฟฟ้าที่มีใบอนุญาต
การตรวจสอบไม่ใช่แค่เรื่องของกฎหมาย แต่คือการ “ซื้อความเสี่ยง” การตรวจเจอจุด Hot Spot เพียง 1 จุด และแก้ไขได้ทัน อาจช่วยเซฟโรงงานของคุณจากเพลิงไหม้ได้ทั้งหลัง
สรุป
ปัญหา ไฟฟ้าโรงงาน ส่วนใหญ่ป้องกันได้หากมีการดูแลรักษาที่ดี การวางระบบ PM (Preventive Maintenance) ที่มีประสิทธิภาพ จะช่วยเปลี่ยนค่าใช้จ่ายในการ “ซ่อมใหญ่” ให้กลายเป็นการ “ดูแลรักษา” ที่ควบคุมงบประมาณได้ และสร้างความมั่นใจในการผลิตได้อย่างต่อเนื่อง
